logo

En nu WIJ! Lief populisme in Delfshaven en Feijenoord

De laatste tijd wordt er veel verwacht van ‘doeners’ in het publieke domein: van degenen die een bijdrage leveren in de ‘doe-democratie’ door concrete activiteiten te ontplooien in en voor de wijk (Van de Wijdeven, 2012). Ook in Rotterdam. Bijzonder in Rotterdam is dat het maatschappelijk initiatief van deze doeners nu ook een politieke component krijgt. In aanloop naar de verkiezingen voor de nieuwe gebiedscommissies – waarvoor iedereen zich in principe verkiesbaar kan stellen – hebben in zowel Delfshaven als Feijenoord betrokken en initiatiefrijke bewoners verenigd onder de naam Wij-Delfshaven en Wij-Feijenoord. De eerste omschrijft zich op Twitter als “een (a)politiek experiment” en “een verbond van bewonersinitiatieven en zelforganisaties”. De tweede spreekt in de uitnodiging van haar stichtingsbijeenkomst van “een samenwerkingsverband dat de macht van burgerkracht een stem wil geven”. Wat beide groeperingen voorts kenmerkt is dat zij niet zozeer een programma formuleren, maar vooral een brug, een direct link, willen vormen tussen de doeners en de politieke besluitvormingsprocessen.

Wat we zo al doende zien ontwikkelen is een sociale beweging van ‘doeners’ die gebruikt maakt van een nieuwe vorm van populisme. Een vorm die wij met ‘lief populisme’ zouden willen aanduiden. Niet het linkse of rechtse populisme zoals we dat kennen vanuit Den Haag, dat vooral komt van politici die ontevreden kiezers naar de mond lijken te willen praten. Maar veel meer een populisme dat de vorm van een sociale beweging aanneemt. Een beweging van  ondernemende burgers die op eigen initiatief en risico vormgeven aan de publieke zaak. Ofwel, een alledaags populisme van betrokken burgers die concrete activiteiten ontplooien in en voor de wijk. Ondernemende burgers die met de aankomende verkiezingen voor de gebiedscommissies in Rotterdam de kans zien daar ook in politieke zin uitvoering aan te geven.

In dit  ‘lief populisme’ zijn een viertal hoofdkenmerken te onderscheiden:

  • Afkeer van gevestigde orde en hun werkwijzen
  • Doeners hebben het voor het zeggen
  • Een sociale beweging zonder centraal leiderschap
  • Liefde voor de stad

Die wijken volgens ons aardig af van de hoofdkenmerken die vaak aan het hedendaags populisme wordt toegekend. Dat zijn:

  • Afkeer van de gevestigde orde
  • Het volk heeft het voor het zeggen
  • Charismatisch leiderschap
  • Vaderlandsliefde

Populisme als betrokkenheid

Populisme komt van het Latijnse woord “populus” dat “volk” betekent. Volgens van Dale betekent populisme: neiging zich te richten naar de massa van de bevolking. Populisten vinden dat zij uit naam van het volk spreken. De laatste jaren heeft het populisme een opmars gemaakt in de Nederlandse politiek. De opkomst van Fortuyn, en Wilders, maar allerlei lokale partijen als (…) Belang, allemaal werden ze onder het kopje populisme gevangen. Daarbij geldt dat populisme vaak als negatief stempel gebruikt wordt. Populisme zou gelijk zijn aan demagogie, onderbuikgevoelens , etc. Iemand een populist noemen is een manier om iemand buiten te sluiten van de ‘serieuze politiek’.

Maar daarmee doen we het populisme tekort, zo hebben diverse auteurs – zoals David van Reybrouck, Willem Schinkel en Ernesto Laclau – de afgelopen jaren betoogd. “Populisme is niet noodzakelijk een gevaar voor de democratie”, aldus David van Reybrouck in zijn pamflet “Pleidooi voor populisme” (2008). Het fenomeen verwoordt volgens hem, op onhandige wijze soms, een blijvend verlangen naar politieke betrokkenheid van het laagopgeleide volk. Ook voor Willem Schinkel  (2012) is het populisme geen gevaar, maar noodzakelijk voor het functioneren of zich permanent ontwikkelen van een democratie. Hij ziet er een mogelijkheid tot het kritisch bevragen van wat de democratie is, of wat zij is verworden.

Lief populisme als provocatie en binding

Met de term ‘lief populisme’ willen we deze opkomende partijen niet monddood maken. Met de term willen we uitdrukken dat het een vorm van populisme is die tot uitdrukking wordt gebracht door een groep mensen die op dit moment omarmd wordt door beleidsmakers, bestuurders en op allerlei bijeenkomsten. In de huidige deelgemeenten Feijenoord en Delfshaven – die zoals gezegd binnenkort omgevormd zullen worden tot ‘gebieden’ – zien we hoog- en laagopgeleiden samenwerken in maatschappelijke initiatieven. Markante voorbeelden daarvan zijn ‘Leeszaal West’ in Delfshaven en ‘Proeftuin Feijenoord’.

We zien dat het Rotterdamse maatschappelijk initiatief op vele plekken in de stad ‘gevierd’ wordt. En deze ‘viering’ als belangrijke kracht in de stad, wordt nu door een aantal bewoners heel serieus genomen. Zo serieus dat zij een deel van de macht claimen. Dat was waarschijnlijk niet helemaal wat iedereen voor ogen had in de viering van deze sociale en maatschappelijke betrokkenheid, maar is op een bepaalde manier een logische consequentie.

Dit doen ze zonder programma, maar vooral gedreven door het idee dat ze door dicht bij de actieve mensen te staan, hun ogen en oren in de haarvaten van de samenleving hebben. De WIJ-beweging lijkt vanuit die optiek op een sociale beweging à la Occupy. Geen programma, maar wel allerlei mechanismen (die al doende ontwikkeld worden) om de stem van iedereen die dit wil te laten doorklinken. Het is een netwerkbeweging zonder politiek programma of centraal leiderschap.

Het lief populisme in Delfshaven en Feijenoord lijkt een combinatie van een provocatie en binding. Bezien als provocatie proberen deze ondernemende burgers met hun activiteiten ruimte te creëren voor medeburgers om hun stem te laten horen over de stad zoals ze die in hun dromen voorstellen. Bezien als binding proberen deze burgers met hun activiteiten ontmoetingen en relaties tussen medeburgers uit te lokken en te versterken.

Democratische vernieuwing

Hoe dit lief populisme in Rotterdam zich de komende tijd gaat ontwikkelen weten wij ook niet. We zien wel dat het wel allerlei spannende democratische vragen oproept. Vragen over de mogelijkheden en onmogelijkheden van participatieve democratie. Vragen over de ruimte die verenigde burgers van Wij-Delfshaven en Wij-Feijenoord zich kunnen verwerven binnen het ‘geweld’ van de bestaande politieke partijen. Partijen die reeds klaar staan om deel te gaan nemen aan de verkiezingen voor de invulling van de gebiedscommissies. Deze en andere vragen willen we de komende tijd verder onderzoeken. Onder andere vanuit ons platform De Makers van Rotterdam.

Verwijzingen

Reybrouck, D. Van (2008) Pleidooi voor Populisme, Amsterdam, Querido

Schinkel, W. (2012) De nieuwe democratie. Naar andere vormen van politiek, Amsterdam, De Bezige Bij

Wijdeven, T. van (2012) Doe-democratie. Over actief burgerschap in stadswijken, Delft Eburon

Lees ook dit interview met de twee initiatiefnemers van WijDelfshaven op Vers Beton

Erik Sterk en Maurice Specht, 23 januari 2014

Leave a Reply

*

captcha *